ชลบุรีเปิดฉากยิ่งใหญ่! งานประเพณีวิ่งควาย ประจำปี 2569 สืบสานตำนานหนึ่งเดียวในไทย หนึ่งเดียวในโลก สะท้อนวิถีชีวิตชาวนาและคุณค่ามรดกวัฒนธรรมท้องถิ่นกว่า 100 ปี
ชลบุรีเปิดฉากยิ่งใหญ่! งานประเพณีวิ่งควาย ประจำปี 2569 สืบสานตำนานหนึ่งเดียวในไทย หนึ่งเดียวในโลก สะท้อนวิถีชีวิตชาวนาและคุณค่ามรดกวัฒนธรรมท้องถิ่นกว่า 100 ปี
ชลบุรีจัดยิ่งใหญ่! งานประเพณีวิ่งควาย ประจำปี 2569 สุดคึกคัก ขบวนแห่วัฒนธรรมตระการตา ประชันความเร็วควายไทย 6 รุ่น พร้อมกิจกรรมพื้นบ้านและการประกวดหลากหลายสีสัน มุ่งสืบสานเอกลักษณ์คู่บ้านคู่เมือง ส่งต่อมรดกภูมิปัญญาจากบรรพบุรุษสู่คนรุ่นใหม่ ภายใต้แนวคิด “หนึ่งเดียวในไทย หนึ่งเดียวในโลก”
เมื่อวันอาทิตย์ที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2569 ณ เวทีกลางสนามหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี ได้มีการจัดพิธีเปิดงานประเพณีวิ่งควายจังหวัดชลบุรี ประจำปี 2569 อย่างยิ่งใหญ่
ท่ามกลางบรรยากาศแห่งความภาคภูมิใจในวัฒนธรรมท้องถิ่นที่สืบทอดกันมายาวนานกว่า 100 ปี โดยมี นายนริศ นิรามัยวงศ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี เป็นประธานในพิธีเปิดงาน เพื่อร่วมส่งเสริมและอนุรักษ์ประเพณีอันทรงคุณค่าที่ถือเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดชลบุรี และเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางภายใต้คำขวัญ “หนึ่งเดียวในไทย หนึ่งเดียวในโลก”ภายในพิธีเปิดได้รับเกียรติจาก นางสุพิณญา นิรามัยวงศ์ นายกเหล่ากาชาดจังหวัดชลบุรี พร้อมด้วย นายชัยพร แพภิรมยรัตน์ นายอดิเรก อุ่นโอสถ นายพงศ์ธสิษฐ์ ปิจนันท์ และนายอิสรา เจริญชาศรี รองผู้ว่าราชการจังหวัดชลบุรี ตลอดจน นางสาวชวัญเรือน ศรีจันทร์ ปลัดจังหวัดชลบุรี นายวิทยา คุณปลื้ม นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี และ นายองอาจ ประเสริฐจิตต์ นายกเทศมนตรีเมืองชลบุรี ร่วมด้วยหัวหน้าส่วนราชการ ผู้แทนหน่วยงานทหาร ตำรวจ นายอำเภอ คณะผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนประชาชนและนักท่องเที่ยวที่มาร่วมสัมผัสเสน่ห์ของประเพณีอันเป็นเอกลักษณ์ของเมืองชลบุรีการจัดงานในปีนี้เกิดจากความร่วมมือของจังหวัดชลบุรี องค์การบริหารส่วนจังหวัดชลบุรี เทศบาลเมืองชลบุรี การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และหน่วยงานภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ซึ่งต่างเล็งเห็นถึงความสำคัญของการรักษารากเหง้าทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเฉพาะประเพณีวิ่งควายที่มีความผูกพันอย่างลึกซึ้งกับวิถีชีวิตเกษตรกรชาวชลบุรีมาอย่างยาวนานประเพณีวิ่งควายไม่ได้เป็นเพียงการแข่งขันเพื่อความสนุกสนานเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงความรัก ความผูกพัน และความกตัญญูของเกษตรกรที่มีต่อควายไทย ซึ่งในอดีตเปรียบเสมือนเพื่อนคู่ชีวิตและกำลังสำคัญในการประกอบอาชีพเกษตรกรรม ช่วยไถนา เตรียมพื้นที่เพาะปลูก และสร้างผลผลิตเลี้ยงครอบครัว จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตที่ไม่อาจแยกจากกันได้การจัดงานจึงมีเป้าหมายสำคัญในการกระตุ้นให้ประชาชน โดยเฉพาะเยาวชนคนรุ่นใหม่ ได้เรียนรู้และตระหนักถึงคุณค่าของประเพณีท้องถิ่น พร้อมส่งเสริมให้เกษตรกรร่วมกันอนุรักษ์พันธุ์ควายไทย ตลอดจนรักษาองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงดูควาย ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่ได้รับการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อให้มรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่านี้ยังคงอยู่คู่สังคมไทยต่อไปขบวนแห่วัฒนธรรมสุดตระการตา ถ่ายทอดเสน่ห์เมืองชลบุรีหนึ่งในไฮไลต์สำคัญของงาน คือขบวนแห่ทางวัฒนธรรมที่สะท้อนเอกลักษณ์และความงดงามของจังหวัดชลบุรี โดยมีขบวนเกวียนกัณฑ์ 13 กัณฑ์ ตามเรื่องราวทศชาติชาดก ซึ่งถ่ายทอดความเชื่อ ความศรัทธา และวิถีชีวิตที่ผูกพันกับพระพุทธศาสนา
นอกจากนี้ ยังมีขบวนคำขวัญประจำจังหวัดชลบุรี “ทะเลงาม ข้าวหลามอร่อย อ้อยหวาน จักสานดี ประเพณีวิ่งควาย” ที่นำเสนอของดีและเอกลักษณ์อันโดดเด่นของท้องถิ่น ผ่านการมีส่วนร่วมของอำเภอและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ รวมถึงขบวนอนุรักษ์วัฒนธรรมไทยที่ร่วมสร้างสีสันให้บรรยากาศของงานเต็มไปด้วยความสวยงามและความภาคภูมิใจขบวนแห่เหล่านี้ไม่ได้มีความหมายเพียงความสวยงามตระการตา แต่ยังเปรียบเสมือนภาพสะท้อนเรื่องราวของชุมชน ความสามัคคี และความร่วมมือร่วมใจของชาวชลบุรี ที่พร้อมสืบทอดสิ่งดีงามจากอดีตให้คนรุ่นหลังได้สัมผัสและเรียนรู้ลุ้นระทึกการแข่งขันวิ่งควาย 6 รุ่น สืบสานเสน่ห์แห่งวิถีชาวนาภายหลังพิธีเปิดงาน อีกหนึ่งกิจกรรมที่ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก คือการแข่งขันวิ่งควาย ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของประเพณี โดยในปีนี้จัดการแข่งขันรวม 6 รุ่น ได้แก่ รุ่นซุปเปอร์จิ๋ว รุ่นจิ๋วพิเศษ รุ่นจิ๋วเล็ก รุ่นจิ๋วกลาง รุ่นจิ๋วใหญ่ และรุ่นใหญ่การแข่งขันแต่ละรุ่นล้วนมีเสน่ห์และความน่าตื่นเต้นแตกต่างกันออกไป ทั้งความแข็งแกร่ง ความคล่องตัว และความสามารถของควาย ตลอดจนทักษะของผู้ขี่ที่ต้องอาศัยความชำนาญ ความกล้าหาญ และความเข้าใจในธรรมชาติของสัตว์เบื้องหลังการแข่งขันยังสะท้อนถึงความทุ่มเทของเกษตรกรผู้เลี้ยงควาย ที่ต้องดูแลเอาใจใส่สัตว์เลี้ยงของตนเป็นอย่างดี เพราะกว่าจะนำควายแต่ละตัวเข้าสู่สนามแข่งขันได้ ต้องอาศัยทั้งเวลา ความอดทน และความผูกพันระหว่างคนกับควายนอกจากการแข่งขันวิ่งควายแล้ว ยังมีการประกวดสุขภาพควาย การประกวดควายพ่อพันธุ์ แม่พันธุ์ และควายเผือก เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์สายพันธุ์ควายไทย รวมถึงการประกวดตกแต่งควายประเภทสวยงามและประเภทความคิดสร้างสรรค์ ที่เปิดโอกาสให้เกษตรกรได้แสดงความสามารถและนำเสนอความงดงามของควายไทยในอีกมิติหนึ่งสีสันงานวิ่งควายไม่ได้มีแค่ในสนามแข่งขันสำหรับกิจกรรมภายในงานปีนี้ เรียกได้ว่าจัดเต็มทั้งความสนุกสนาน ความบันเทิง และสาระทางวัฒนธรรม โดยมีการแข่งขันกีฬาพื้นบ้านหลากหลายประเภท ไม่ว่าจะเป็นการปีนเสาน้ำมัน ยิงเป้าหนังสติ๊ก ตะกร้อลอดห่วง และกิจกรรมปริศนาคำทาย ซึ่งล้วนเป็นกิจกรรมที่ช่วยสร้างรอยยิ้มและบรรยากาศแห่งความสนุกสนานให้กับผู้เข้าร่วมงานทุกเพศทุกวัยอีกหนึ่งสีสันที่ได้รับความสนใจ คือเวทีการประกวดต่าง ๆ อาทิ การประกวดนางฟ้าจำแลงบ้านนา การประกวดน้องนางบ้านนา และการประกวดสาว (เหลือ) น้อยบ้านนา ซึ่งเป็นเวทีที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าประกวดได้แสดงบุคลิกภาพ ความสามารถ ไหวพริบ และเสน่ห์อันเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง พร้อมสร้างความคึกคักให้กับงานประเพณีขณะเดียวกัน ยังมีกิจกรรมส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ผ่านการประกวดเพนท์สีควายปูนปั้น ภายใต้หัวข้อ “The Soft Power of Chonburi” และกิจกรรมวาดภาพระบายสีเกี่ยวกับจังหวัดชลบุรี เพื่อเปิดพื้นที่ให้เยาวชนและประชาชนได้ถ่ายทอดมุมมอง ความรัก และความภาคภูมิใจที่มีต่อบ้านเกิดผ่านผลงานศิลปะนอกจากนี้ ยังมีการจำหน่ายสินค้าและของดีขึ้นชื่อของจังหวัดชลบุรี มหกรรมตลาดนัดพระเครื่อง ตลอดจนมหรสพและการแสดงต่าง ๆ ที่เปิดให้ประชาชนเข้าชมฟรีตลอดงานในส่วนของกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อและประเพณีดั้งเดิม ยังมีพิธีบวงสรวงพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และพิธีทำขวัญควาย ซึ่งถือเป็นพิธีกรรมที่สะท้อนความเคารพและความกตัญญูต่อควาย สัตว์ที่มีคุณูปการต่อเกษตรกรไทยมาตั้งแต่อดีต
ย้อนตำนานวิ่งควาย จากวิถีชาวนา สู่ประเพณีอันทรงคุณค่ากว่าศตวรรษหากย้อนกลับไปในอดีต ประเพณีวิ่งควายของจังหวัดชลบุรีมีจุดเริ่มต้นจากวิถีชีวิตเรียบง่ายของเกษตรกร ซึ่งในช่วงก่อนวันออกพรรษา ชาวบ้านจะนำควายมาใช้บรรทุกผลผลิตทางการเกษตรเข้าสู่ตลาด เพื่อนำผลผลิตมาจำหน่ายและแลกเปลี่ยนเป็นสิ่งของจำเป็นสำหรับครอบครัว รวมถึงจัดเตรียมข้าวของสำหรับทำบุญในวันออกพรรษาเมื่อเดินทางมาถึงบริเวณตลาดท่าเกวียน เกษตรกรจะนำวัวควายไปพักผ่อน กินน้ำ และเล่นน้ำในสระน้ำใหญ่ เพื่อคลายความเหน็ดเหนื่อยจากการเดินทาง ก่อนจะพากันเดินทางกลับระหว่างทางกลับ เกษตรกรบางส่วนได้ขี่ควายแข่งขันกันด้วยความสนุกสนาน เมื่อผู้คนที่พบเห็นต่างให้ความสนใจและร่วมส่งเสียงเชียร์ จึงค่อย ๆ กลายเป็นกิจกรรมที่สร้างความครื้นเครงให้กับชุมชนจากการแข่งขันกันอย่างเรียบง่ายในหมู่ชาวบ้าน ได้พัฒนามาเป็นการจัดแข่งขันวิ่งควายอย่างต่อเนื่องทุกปี จนกลายเป็นประเพณีสำคัญที่สืบทอดกันมายาวนาน และได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่โดดเด่นที่สุดของจังหวัดชลบุรี
ประเพณีวิ่งควายจึงเปรียบเสมือนสายใยที่เชื่อมโยงอดีตกับปัจจุบัน เป็นเรื่องราวที่บอกเล่าความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์ ความสามัคคีของชุมชน และความภาคภูมิใจในวิถีชีวิตของบรรพบุรุษแม้เมืองเปลี่ยนไป แต่หัวใจของประเพณียังคงเดิมตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา จังหวัดชลบุรีมีการพัฒนาและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว จากเมืองเกษตรกรรมในอดีต สู่การเป็นเมืองเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม และการท่องเที่ยวที่สำคัญของประเทศ ส่งผลให้วิถีชีวิตของประชาชนและรูปแบบการประกอบอาชีพเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยพื้นที่เกษตรกรรมบางส่วนถูกพัฒนาเป็นชุมชนเมือง โรงงานอุตสาหกรรม และสถานประกอบการต่าง ๆ ขณะที่บทบาทของควายในภาคการเกษตรลดลงตามความก้าวหน้าของเทคโนโลยีและเครื่องจักรกลอย่างไรก็ตาม แม้กาลเวลาจะเปลี่ยนแปลงไปเพียงใด แต่คุณค่าทางจิตใจและความผูกพันที่ชาวชลบุรีมีต่อประเพณีวิ่งควายยังคงไม่จางหายการจัดงานประเพณีวิ่งควายในแต่ละปี จึงไม่ได้เป็นเพียงการจัดกิจกรรมเพื่อความสนุกสนานหรือส่งเสริมการท่องเที่ยวเท่านั้น หากแต่เป็นการรวมพลังของทุกภาคส่วนในการรักษาอัตลักษณ์ของท้องถิ่น ให้ยังคงมีชีวิตและมีความหมายท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมโดยเฉพาะการเปิดโอกาสให้เด็กและเยาวชนได้เข้ามามีส่วนร่วม ถือเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้คนรุ่นใหม่ได้สัมผัสถึงรากเหง้าของตนเอง เข้าใจคุณค่าของภูมิปัญญาบรรพบุรุษ และเกิดความภาคภูมิใจในมรดกทางวัฒนธรรมที่บ้านเกิดได้รักษาไว้งานประเพณีวิ่งควายจังหวัดชลบุรี ประจำปี 2569 จึงเป็นมากกว่างานประจำปี แต่เป็นภาพสะท้อนของความรัก ความสามัคคี และพลังศรัทธาของคนชลบุรีที่ร่วมกันรักษาสมบัติทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าจากวันวานที่ควายเคยเป็นแรงงานสำคัญกลางท้องนา สู่วันนี้ที่ควายไทยกลายเป็นสัญลักษณ์แห่งความภาคภูมิใจบนสนามแข่งขัน เรื่องราวเหล่านี้ยังคงบอกเล่าถึงความสัมพันธ์ระหว่างคนกับควายได้อย่างงดงามและไม่ว่าเมืองชลบุรีจะเติบโตไปไกลเพียงใด ประเพณีวิ่งควายก็ยังคงเป็นรากเหง้าที่ชาวชลบุรีพร้อมใจกันอนุรักษ์ไว้ เพื่อส่งต่อคุณค่าจากรุ่นสู่รุ่น ให้ลูกหลานได้รู้จัก ได้สัมผัส และได้ภาคภูมิใจว่า“ประเพณีวิ่งควายชลบุรี หนึ่งเดียวในไทย หนึ่งเดียวในโลก” คือมรดกทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต และจะยังคงอยู่คู่เมืองชลบุรีสืบไป
วิศาล แสงเจริญ
(ปู) ผู้สื่อข่าวประจำจังหวัดชลบุรี